• طبقه بندی مقالات
    • خدمات کاربردی در فضای مجازی
      خدمات الکترونیک
      مطابق با بیانات مقام معظم رهبری، آثار چشمگیر شبکه جهانی اینترنت در ابعاد زندگی فردی و اجتماعی، برنامه‌ریزی و هماهنگی به منظور بهره‌گیری حداکثری از فرصت‌ها در جهت ارائه خدمات گسترده و مفید به مردم ضرورت دارد. با توجه به این نکته که فضای مجازی فرصتی بزرگ برای گسترش و توزیع جریان اطلاعات، عقاید و همین طور ارائه خدمات وسیع در سازمان ها و موسسات ایجاد کرده است، این امکان برای دولت ها در سطح کلان، سازمان ها در سطح میانی و گروه های کوچک و افراد در سطح خرد فراهم شده است، تا با استفاده از فضای مجازی بیش از هر زمان دیگری خود را در معرض جهان قرار داده و دستاوردهای خود را برای استفاده عموم ارائه کنند، که در این بین مهم ترین وظیفه بر عهده سیاستگذاران و ناظران است تا با برنامه ریزی، پایش و نظارت بر اجرا بتوانند در جهت بهره گیری از ظرفیت های فنی موجود و با تدبیر و تفکری جامعه مدارانه، خدمات الکترونیک (4e) را با بهترین کیفیت به شهروندان ارائه کنند.

      از مزایای اقتصادی الکترونیکی شدن خدمات، می توان به کاهش هزینه های تردد شهری، افزایش سرمایه گذاری در نتیجه گسترش ارتباطات جهانی، صرفه جویی در مصرف انرژی های محدود، تسهیل انجام امور اقتصادی به خاطر ۲۴ ساعته بودن ارائه خدمات و . . . اشاره کرد. کاهش زمان اتلاف شده شهروندان در ترافیک، عرضه بهتر خدمات، توزیع عادلانه تر امکانات، کاهش آلودگی محیط زیست، افزایش اشتغال و بهبود مدیریت پایدار شهری از ویژگی های اجتماعی الکترونیکی شدن خدمات است. مهمترین اثرات فرهنگی این تحول نیز شامل اطلاع رسانی سریع، انتشار نشریات الکترونیکی برای شهروندان، آموزش مجازی، ایجاد کتابخانه دیجیتالی، افزایش سواد و ایجاد نوعی جهان نگری است که به افزایش رفاه و ارتقای فرهنگ کمک می کند.
      مدل3 بعدی پیشنهادی توسط UN-ECLAC ابعاد مختلف تحول اقتصادی-اجتماعی را در راستای الکترونیکی شدن خدمات به خوبی نشان می داد. این مدل با توجه به تغییرات مدل 7 لایه ای OSI بهبود یافت. همانطور که درشکل زیر مشاهده می شود، عوامل اصلی در تحولات اجتماعی و اقتصادی به منظور حرکت به سمت الکترونیکی شدن خدمات، وجود زیرساخت سخت افزاری، نرم افزارها و خدمات عمومی دیجیتالی است. عامل کلیدی دیگر توانمندی و دانش مورد نیاز برای استفاده از این فناوری ها می باشد. این عوامل سطح بالای مکعب را تشکیل می دهند. این ابعاد، پایه دیجیتالی شدن جریان اطلاعات و ارتباطات در بخش های مختلف جامعه است. هنگامی که خدمات عمومی از طریق شبکه های ارتباطی به شهروندان ارائه می شود، خدماتی از قبیل دولت الکترونیک، تجارت الکترونیک، بهداشت الکترونیک و آموزش الکترونیک شکل می گیرد. تنها وجود سطح بالایی مکعب یعنی فناوری، برای ارائه خدمات الکترونیکی و تحقق اهداف مورد نظر از توسعه خدمات الکترونیک کافی نیست. قوانین، مقررات و سیاست های عمومی می تواند در راستای افزایش سرعت توسعه ارائه خدمات الکترونیکی و یا کاهش آن باشد. لذا توجه به این دو مقوله بسیار حائز اهمیت است.

      از طرفی باید توجه داشت که با توجه به وضعیت ایران در زمینه زیرساخت‌های فنی و موانع پیش رو، ضروری است که اقدامات لازم جهت فرهنگ‌سازی، زیربنای حقوقی و قانونی و زیرساخت‌های فنی مورد نیاز نیز فراهم گردد. به همین دلیل جهت رفع موانع و توسعه خدمات الکترونیک در کشور علاوه‌ بر ایجاد زیرساخت فنی و تجهیزات و امکانات متناسب با تکنولوژی روز دنیا و ابزارهای لازم برای شناسایی دقیق کاربران و مشتریان باید قوانین و مقررات جدید و استانداردی برای نظارت بهتر تصویب کرد که با ثبات بوده و باعث کاهش مخاطرات در این حوزه شود. در این میان حمایت نهادهای دولتی، فرهنگ‌سازی و برگزاری دوره‌های آموزشی و ایجاد بسترهای حقوقی لازم جهت مبارزه با تخلفات الکترونیکی از مهم‌ترین مواردی است که می‌تواند، فاصله ایجاد شده ما را در این حوزه با کشورهای توسعه یافته کم و به افق 1404 نزدیک کند. اقدامات اساسی در این حوزه که باید مورد توجه قرار گیرد در شکل زیر نمایش داده شده است:

      تعریف خدمات الکترونیک به صورت زیر است:
      • سلامت الکترونیکی : یک زمینه جدید و روبه رشد از تلاقی اطلاع رسانی پزشکی، سلامت عمومی و مبادلات تجاری است که به خدمات و اطلاعات سلامت ارائه شده و یا تقویت شده از طریق اینترنت و فناوری های وابسته اطلاق می گردد. در مفهومی وسیع تر این واژه نه تنها به توسعه فناوری اشاره می کند، بلکه زمینه ای جامع برای ارتقای محلی، منطقه ای و بین المللی مراقبت بهداشتی با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات است. هدف از این تعریف، ایجاد یک محیط پویا برای استفاده هرچه بیشتر از رایانه و اینترنت در حوزه سلامت جامعه است.
      • دولت الکترونیکی: استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات برای پشتیبانی از عملکرد حاکمیت و فراهم ساختن زیرساختهای مورد نیاز ارایه انواع خدمات الکترونیکی، افزایش مشارکت شهروندان و فراهم نمودن اطلاعات و خدمات دولتی متناسب با نیاز شهروندان، کسب وکارها، کارمندان و دیگر بخشهای دولتی است. نتیجه اجرای دولت الکترونیکی را می‌توان در افزایش چابکی، کارآیی و اثربخشی دولت و تسهیل دسترسی به خدمات و اطلاعات با کیفیت و همچنین افزایش شفافیت و پاسخگویی دولت دانست.
      • آموزش الکترونیکی : به طور کلی بهره گیری از سیستم های الکترونیکی مثل کامپیوتر، اینترنت، دیسک های چندرسانه ای، نشریه های الکترونیکی و خبرنامه های مجازی و نظایر آن، با هدف کاستن از رفت و آمدها و صرفه جویی در وقت و هزینه و در ضمن یادگیری بهتر و آسان تر می باشد.
      • تجارت الکترونیکی : تجارت‌ الکترونیک‌ به‌ معنی‌ سهیم‌ شدن‌ در اطلاعات، حفظ‌ ارتباطات‌ تجاری‌ و هدایت‌ مبادلات‌ بازرگانی‌ به ‌وسیله‌ شبکه‌های‌ ارتباطی‌ است.
      مطابق با ضوابط فنی اجرایی و مشخص شدن پیوست‌های اجرایی‌اش و طبق پیشنهاد گروه اجرای نقشه جامع دولت ‌الکترونیکی بخش‌های مختلف خدمات‌رسانی در دولت الکترونیکی به 14 خوشه‌ تقسیم شده است که عبارتند از:
      • صنعت و تجارت
      • سلامت و بهداشت
      • امور بین‌الملل
      • دفاعی و امنیت سیاسی
      • فرهنگی و اجتماعی
      • انرژی
      • محیط زیست، منابع طبیعی و کشاورزی
      • رفاه و تامین اجتماعی
      • قضایی
      • اقتصادی و مالی
      • مدیریت بحران
      • ارتباطات و اطلاعات
      • حمل و نقل
      • آموزش و پژوهش
      می توان خدمات 4e را بدین ترتیب بر 14 خوشه تعریف شده، منطبق کرد.

      در پایان، ذکر این نکته ضروری است که، موارد مهمی که در پیاده سازی خدمات الکترونیک باید مورد توجه قرار داد، مبحث یکپارچگی، تعامل پذیری و اعتماد سازی است، لذا باید به این موارد توجه خاص شود. به عنوان نمونه مطالعات نشان می دهد که مطابق با پروژه های انجام شده در مرکز توسعه تجارت الکترونیکی، علی رغم آمادگی ایجاد شده در حوزه عرضه خدمات مرتبط با صدور گواهی الکترونیکی، آمادگی کافی در راستای استفاده از این خدمات در سازمان های دولتی و دستگاه های اجرایی وجود ندارد. همچنین در اکثریت سیستم های کاربردی موجود، قابلیت امکان استفاده از گواهی الکترونیکی موجود نیست. این دست موانع باعث کاهش سرعت توسعه خدمات الکترونیکی در کشور شده است. با توجه به ابلاغ ضوابط فنی و اجرایی و اجرای آن در دستگاه های دولتی و برنامه نظارت بر اجرای، حرکت به سمت نسل دوم دولت الکترونیک، و ورود به مرحله رشد و بلوغ این نوع از خدمات تسهیل خواهد شد.
      کلمات کلیدی

      مرکز ملی فضای مجازی ، شورای عالی فضای مجازی، رصد فضای مجازی ، تجارت الکترونیکی ، آموزش الکترونیکی، دولت الکترونیکی ، سلامت الکترونیکی ، خدمات الکترونیک

تمامی حقوق برای مرکز ملی فضای مجازی محفوظ است. هر گونه کپی‌برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع است.